لک روی کامپوزیت دندان یکی از شایعترین مشکلات بیمارانی است که بعد از ترمیم یا کامپوزیت ونیر با آن روبهرو میشوند و برخلاف تصور عموم، این لکها فقط به «کیفیت مواد» مربوط نیست؛ بلکه مجموعهای از عوامل بیولوژیک، تغذیهای و رفتاری در ایجاد آن نقش دارند. مهمترین دلایل لکهدار شدن کامپوزیت شامل ترکیب بزاق، اسیدی بودن رژیم غذایی، عادتهای مصرف چای و قهوه، سایش دندانها، و حتی نحوه پولیش اولیه کامپوزیت است. بنابراین اگر میخواهید کامپوزیت شما مثل روز اول براق بماند، باید چرایی این لکهها را دقیق و علمی بشناسید. البته انتخاب بهترین دندانپزشک کامپوزیت در لاهیجان مانند کلینیک دکتر مهاجرفر نیز باعث میشود کیفیت ترمیم، پولیش، گلیزینگ و انتخاب برند بهدرستی انجام شود و احتمال لکگرفتن کاهش یابد.
بیشتر بخوانید:رژیم غذایی مناسب برای حفظ رنگ لمینت و کامپوزیت دندان
چرا برخی افراد خیلی زود دچار لک روی کامپوزیت دندان میشوند؟
یکی از مهمترین نکاتی که باید بدانید این است که کامپوزیت یک ماده متخلخل است؛ یعنی سطح آن در مقیاس میکروسکوپی دارای ناهمواریها و حفرههای بسیار ریز است. حتی اگر کامپوزیت براق و شیشهمانند بهنظر برسد، زیر نور در حد میکرومتر دارای منافذی است که میتوانند رنگدانهها را جذب کنند. اما سوال اصلی این است که چرا این منافذ در بعضی افراد نسبت به افراد دیگر سریعتر رنگ میگیرند؟ پاسخ در سه عنصر اصلی نهفته است:
ویژگیهای بزاق؛ محافظ یا دشمن کامپوزیت؟
بزاق نقش اساسی در پاکسازی دهان و جلوگیری از رسوب رنگها دارد. اما در بعضی افراد، ترکیب بزاق بهگونهای است که فرآیند شستوشوی طبیعی دهان ضعیفتر انجام میشود.
مثلا بزاق چسبناک یا بزاق کمجریان باعث میشود بقایای چای، قهوه، ادویهها، نوشابه و میوههای رنگی مدت بیشتری روی سطح کامپوزیت باقی بمانند. از سوی دیگر pH پایین بزاق (اسیدیتر از حد طبیعی) موجب میشود سطح کامپوزیت نرمتر شود و زودتر رنگ بگیرد.
در مقابل، بزاق قلیاییتر، رقیقتر و پرجریان، یک محافظ طبیعی است و رنگ را از سطح کامپوزیت دفع میکند. این همان دلیلی است که دو بیمار با یک نوع کامپوزیت، دو نتیجه متفاوت میگیرند.
نقش رژیم غذایی؛ چای، قهوه یا نوشابه؟
بسیاری از مواد غذایی دارای رنگدانههای قوی و مولکولهای اسیدی هستند. ترکیب این دو خصوصیت باعث میشود که مصرف مداوم آنها، مخصوصا در ۷۲ ساعت اولیه بعد از کامپوزیت، باعث ایجاد لکههای تیره یا قهوهای شود.
- چای ایرانی به دلیل تانن بالا بسیار رنگزا است.
- قهوه سطح کامپوزیت را سریع مات میکند.
- نوشابههای انرژیزا و گازدار بسیار اسیدی هستند و میتوانند سطح کامپوزیت را خراشدار کنند.
- میوههای قرمز مانند انار، زغالاخته، گیلاس و تمشک اثر رنگی شدیدی دارند.
- زعفران و ادویه کاری بهشدت رنگ را منتقل میکنند.
اگر رژیم غذایی فرد در طول هفته سرشار از این مواد باشد، احتمال لک روی کامپوزیت دندان تا ۴ برابر افزایش مییابد.
دهان خشک؛ عامل پنهان اما بسیار خطرناک
خشکی دهان چیزی نیست که با یک نگاه ساده تشخیص داده شود. حتی بیمارانی که احساس میکنند “دهانم خشک نیست“ نیز ممکن است دچار کاهش ترشح بزاق باشند؛ مخصوصا اگر یکی از موارد زیر را داشته باشند:
- مصرف داروهای ضد حساسیت، ضد افسردگی یا فشار خون
- تنفس دهانی هنگام خواب
- استرس شدید
- نوشیدن آب کم در طول روز
- کار در محیطهای گرم یا خشک
دهان خشک باعث میشود سطح کامپوزیت زمان طولانیتری در تماس با رنگدانهها قرار بگیرد. در چنین شرایطی، حتی اگر فرد تازه کامپوزیت انجام داده باشد و بهترین دندانپزشک این کار را انجام داده باشد، باز هم احتمال لکگرفتن بسیار بالا میرود.
برند کامپوزیت؛ چرا بعضی مواد سریعتر لک میگیرند؟
دو نوع کامپوزیت وجود دارد:
کامپوزیتهای ماکروفیل (قدیمیتر) : اینها ذرات درشتتری دارند و سریعتر خشپذیر میشوند؛ در نتیجه راحتتر رنگ میگیرند.
کامپوزیتهای نانوهیبرید یا نانوفیل (مدرنتر) : ذرات بسیار کوچک دارند، سطح صافتری ایجاد میکنند و مقاومت به لک بسیار بالایی دارند.
معمولا کلینیکهای حرفهای مانند کلینیک دکتر مهاجرفر فقط از برندهای معتبر نانو استفاده میکنند که مقاومت رنگی آنها چندین برابر بیشتر است. اما بسیاری از مطبها هنوز از مواد ارزانتر استفاده میکنند و اینجاست که بیمار خیال میکند (من آدمی هستم که کامپوزیتم زود لک میگیرد) در حالیکه مشکل از انتخاب ماده است.
فرایند پولیش: چرا مهمتر از خود کامپوزیت است؟
یکی از بزرگترین دلایل لک روی کامپوزیت دنداناین است که بعد از پایان کار، سطح کامپوزیت بهطور کامل پولیش نشده باشد. اگر دندانپزشک با دیسکهای پرداخت، فنجانیهای سیلیکونی و پدهای براقکننده کار را مرحلهبهمرحله انجام ندهد، روی سطح کامپوزیت «میکروخطهای نامرئی» باقی میماند.
این خطوط مثل کانالهایی عمل میکنند که اولین تماس با نوشیدنیهای رنگدار را جذب میکنند.
تفاوت کامپوزیت حرفهای و ضعیف همینجاست:در کار حرفهای، سطح کاملا مانند شیشه براق میشود.در کار ضعیف، سطح شبیه پوست پرتقال زیر ذرهبین بهنظر میرسد.
نوع مسواک زدن؛ آیا اشتباهی انجام میدهید؟
بسیاری از افراد فکر میکنند هرچه محکمتر مسواک بزنند، دندانها تمیزتر میشوند. اما در مورد کامپوزیت، این یک اشتباه خطرناک است.
فشار زیاد مسواک باعث میشود سطح کامپوزیت بهمرور خشدار شود. این خشها با چشم دیده نمیشوند اما در سطح میکروسکوپی، گیرنده رنگ هستند. مخصوصا مسواک هایی با الیاف سفت یا خمیر دندانهای ساینده بیشترین آسیب را وارد میکنند.
مقایسه عوامل موثر بر لک روی کامپوزیت دندان
| عامل | میزان تاثیرگذاری بر ایجاد لک | توضیح تخصصی |
| چای و قهوه | بسیار زیاد | تانن و رنگدانههای قوی وارد منافذ کامپوزیت میشوند |
| اسیدها | زیاد | سطح کامپوزیت را نرم و خشپذیر میکنند |
| خشکی دهان | زیاد | زمان تماس رنگدانهها با سطح کامپوزیت افزایش مییابد |
| پولیش ضعیف | بسیار زیاد | سطح زبر باعث جذب سریع رنگ میشود |
| برند ضعیف کامپوزیت | زیاد | کامپوزیتهای ماکروفیل رنگپذیری بالایی دارند |
| بهداشت ضعیف | متوسط | پلاک با جذب رنگدانه باعث تیرگی میشود |
طبق گزارش منتشرشده در Journal of Conservative Dentistry میزان تغییر رنگ کامپوزیت در سه ماه اول بین ۲ تا ۷ برابر بیشتر از ماههای بعد است. این یعنی هفتههای اولیه، حساسترین زمان برای پیشگیری از لک هستند. در همین مقاله ذکر شده است که کامپوزیتهای نانوهیبرید نسبت به کامپوزیتهای قدیمی ۳برابر مقاومت رنگی بیشتر دارند.
چطور از لک شدن کامپوزیت جلوگیری کنیم؟
جلوگیری از ایجاد لک روی کامپوزیت نیازمند یک سبک مراقبتی هوشمندانه است. درست مانند اینکه شما یک وسیله ظریف و لوکس بخرید و ندانید چطور از آن محافظت کنید، کامپوزیت نیز اگر بدون آموزش رها شود، خیلی زود کیفیتش را از دست میدهد. اولین قدم، کنترل رژیم غذایی در روزها و هفتههای اولیه است. نوشیدنیهایی مثل چای، قهوه و آبمیوههای صنعتی باید یا حذف شوند یا با نی مصرف شوند. حتی نوشیدنیهای بهظاهر بیخطر مثل چای کمرنگ یا قهوه بدون شکر نیز میتوانند رنگ را منتقل کنند.
دومین قدم، انتخاب خمیردندان ملایم و مسواک نرم است. بهویژه افرادی که عادت دارند با فشار زیاد مسواک بزنند، باید یاد بگیرند که کامپوزیت سطح حساسی دارد و خشدار شدن آن میتواند آغاز تغییر رنگ باشد.
علاوه بر این، معاینات دورهای هر شش ماه یکبار در کلینیک اهمیت زیادی دارد. بسیاری از بیماران تصور میکنند پولیش دوباره کامپوزیت تنها جنبه زیبایی دارد، اما واقعیت این است که این پولیش دورهای لایههای میکرونیزه تیره را از سطح کامپوزیت حذف میکند و باعث میشود کامپوزیت سالها براق بماند.
جمعبندی
اگر بخواهیم همه نکات را خلاصه کنیم، باید گفت که لک روی کامپوزیت دندان ترکیبی از عوامل زیستی، تغذیهای، رفتاری و تکنیکی است. فردی که رژیم غذایی رنگی دارد، بزاق چسبناک یا دهان خشک دارد، یا بهطور وسواسگونه محکم مسواک میزند، بیشتر از دیگران در معرض تغییر رنگ است. از طرف دیگر، کیفیت برند کامپوزیت، مهارت دندانپزشک، دقت در پولیش و رعایت مراقبتهای اولیه نقش تعیینکنندهای دارند. اگر قصد انجام کامپوزیت دارید یا از تغییر رنگ دندانهای کامپوزیت شده خود ناراحت هستید، انتخاب یک مرکز حرفهای مثل بهترین دندانپزشک کامپوزیت در لاهیجان یعنی کلینیک دکتر مهاجرفر کمک میکند درمانی ماندگار و استاندارد داشته باشید.
در نهایت، برای جلوگیری از لک و افزایش دوام، آگاهی و مراقبت صحیح ضروری است. این چیزی است که بسیاری از افراد از آن غافل میشوند.